Posljednje tri decenije u Vojvodini formiran je čitav niz udruženja Srba porijeklom iz Bosne i Hercegovine.
Nastala kao odgovor na ratne migracije devedesetih godina, ova udruženja su od humanitarnih inicijativa prerasla u organizacije koje danas imaju kulturnu, političku i društvenu ulogu.
Od izbjegličkih kolona do institucionalnog organizovanja
Veliki broj Srba iz Bosne i Hercegovine doselio se u Vojvodinu tokom ratova devedesetih godina.
Novi Sad, Subotica, Zrenjanin, Sombor i Pančevo postali su ključne destinacije.
U tom periodu, kako navode medijski izvori, novoformirana udruženja prvenstveno su se bavila humanitarnim radom, pružanjem pomoći izbjeglicama i očuvanjem identiteta.
Organizacije poput saveza krajiških udruženja, zavičajnih klubova i udruženja Hercegovaca počinju da djeluju već sredinom devedesetih.
Njihovi ciljevi bili su jasni:
- očuvanje običaja i tradicije
- pomoć novodoseljenom stanovništvu
- povezivanje sa matičnim krajevima
- rješavanje statusnih pitanja izbjeglih i raseljenih lica
- Kako je vrijeme prolazilo, humanitarni karakter ustupio je mjesto kulturnim i društvenim aktivnostima.
- Umrežavanje zavičajnih udruženja
Jedan od prvih pokušaja organizovanog djelovanja bila su zavičajna udruženja po regionalnom principu: Krajišnici, Hercegovci, Romanijci, Sarajlije, Podrinjci.
Primjera radi, udruženja Srba iz BiH u Vršcu, osnovana početkom devedesetih, bila su aktivna u organizovanju pomoći Republici Srpskoj i izbjeglim Srbima tokom ratnih godina, a kasnije su nastavila djelovanje kroz kulturne manifestacije i zavičajne susrete.
U Novom Sadu i drugim gradovima Vojvodine razvijaju se i savezi krajiških udruženja koji okupljaju više organizacija i djeluju kao krovne institucije.
Njihov rad obuhvata:
- organizaciju kulturnih manifestacija
- obilježavanje istorijskih datuma
- folklorne i kulturne programe
- humanitarne akcije
Prema dostupnim podacima, već od 1995. godine krajiška udruženja u Vojvodini aktivno rade na očuvanju tradicije i identiteta doseljenog stanovništva.
Kulturna i identitetska dimenzija
Jedan od ključnih segmenata rada udruženja jeste očuvanje kulturnog identiteta.
Organizuju se:
- zavičajne večeri
- folklorni festivali
- guslarske manifestacije
- promocije knjiga i istorijskih publikacija
Poseban značaj imaju manifestacije poput „Krajiških večeri“, „Hercegovačkih susreta“ i „Dana Romanije“, koje okupljaju veliki broj ljudi iz cijele Vojvodine.
Ove manifestacije, prema ocjenama sociologa, imaju dvostruku funkciju:
- očuvanje identiteta
- integraciju doseljenog stanovništva u novu sredinu
- Politička i društvena uloga
Vremenom su udruženja počela da imaju i političku dimenziju.
Neka od njih učestvuju u inicijativama vezanim za:
- pitanja državljanstva
- imovinskih prava
- statusa izbjeglih lica
- saradnje sa Republikom Srpskom
Još 2016. godine pojedina udruženja najavljivala su i popis državljana BiH koji žive u Srbiji kako bi lakše regulisali svoja prava, uključujući i biračko pravo. Međutim, taj posao još nije završen.
Generacijski izazov
Danas, više od 30 godina nakon doseljavanja, udruženja se suočavaju sa novim problemom — generacijskom smjenom.
Mlađe generacije rođene u Vojvodini često imaju slabiju vezu sa zavičajem roditelja.
Upravo zato udruženja pokušavaju da kroz kulturne programe, folklor i edukativne projekte zadrže interesovanje mladih.
Između zavičaja i nove sredine
Udruženja Srba iz BiH u Vojvodini danas funkcionišu kao most između prošlosti i sadašnjosti.
Ona predstavljaju:
- društvene centre
- kulturne institucije
- mjesta okupljanja
- platforme za saradnju
Njihov rad pokazuje da migracije ne znače nužno gubitak identiteta, već njegovu transformaciju.
Iako često djeluju daleko od javnosti, ova udruženja imaju značajnu ulogu u oblikovanju društvenog života Vojvodine, koja je i danas jedna od najraznovrsnijih i najmultietničkijih regija u Srbiji.
