Priča o viteškim borbama pripadnika Vojske Republike Srpske živi i 34. godine kasnije

„Bili smo spremni da se borimo do posljednje kapi krivi. Kada je došlo do proboja koridora, neko je u našu vezu pustio muziku.

Vjerujte i sada mi se diže kosa na glavi. To je bio najradosniji trenutak u životu“.

Operacija „Koridor 92“, poznata i kao „koridor života“, pokrenuta je u junu 1992. godine s ciljem povezivanja zapadnog dijela Republike Srpske sa Srbijom i prekida izolacije srpskog naroda u Krajini i Posavini.
Akcija je počela 24. juna po naredbi generala Momira Talića, a proboj koridora uspješno je izveden do Vidovdana, 28. juna, čime je uspostavljena kopnena veza i omogućen transport neophodnih sredstava, uključujući medicinski kiseonik.
U nastavku operacije oslobođeni su Modriča, Derventa, Odžak i Brod, a borbe su trajale do oktobra 1992. godine.
Tokom ofanzive Vojska Republike Srpske više puta je obnavljala koridor nakon neprijateljskih pokušaja njegovog presijecanja.
Uspješnim okončanjem operacije oslobođeno je oko 760 kvadratnih kilometara teritorije i uspostavljena kompaktna teritorija Republike Srpske sa direktnom vezom prema Srbiji.

Iza tih riječi, i milion drugih, stoje pripadnici Vojske Republike Srpske koji su juna 1992. godine vidjeli šta se nadvilo nad srpskim narodom i šta mu se sprema, mahom, od strane dojučerašnjih komšija. I dijela svijeta koji je zabranio letove, bez izuzetaka, dok su jedna za drugom, umirale tek rođene bebe. Umirale, jer je nestalo kiseonika. I tada je krenuo narod. Krenula je vojska. Odjeknula naredba – „Hoću koridor do Vidovdana, pa makar bio i kozja staza. Neću da djeca umiru“!.

Tom naredbom, koju je tadašnji komandant Prvog krajiškog korpusa Vojske Republike Srpske general Momir Talić izdao komandantu taktičke grupe jedan Novici Simiću, počela je operacija „Koridor 92“ koja je brzo u narodu preimenovana u „koridor života“ koji je vodio kroz okupiranu Posavinu od strane hrvatskih i drugih neprijateljskih snaga ka Srbiji.

Proboj, u koji se krenulo ranije nego što je prvobitno planirano i trasom ništa boljom od kozje staze, preko Trebave na iznenađenje svih, počeo je u sedam ujutru, 24. juna. Ponovo je odzvonilo „Put je slobodan“. Na Vidovdan.

Početak

Srbi u Posavini su već s proljeća zatvarani po logorima i tjerani da kopaju rovove za neprijatelja, nerijetko služeći i kao živi štit.

– Nastupa tortura za srpsko stanovništvo koje se nije uspjelo izvući na teritorije pod srpskom kontrolom koje su bile lijevo od magistralnog puta Brod – Derventa. Dolazi do formiranja logora. Prvi je bilo skladište RK „Beograd“. Mnogo ranije počeli su sa pripremom logora, u martu te godine, i od skladišta napravili zatvor sa ćelijama – riječi su to Zorana Vidića, vojnika srpske nacionalnosti iz TO Brod.

One su zapisane u publikaciji „Operacija Koridor – 92 – svjedočenja heroja“ autora Marka Aćića iza kojeg je stao i Republički centar za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih.

Srpski narod u krajevima uz Savu našao se tako u teškom položaju, ali se vojska iako formirana 12. maja brzo organizovala. Podijeljena su zaduženja. I rokovi. Svaki sat je bio važan. Baš kao i moral koji je, uz povremene padove, ostao uz vojnike do samog kraja. I pored teških bitaka i još težih gubitaka, koridor života je probijen, ali trebalo je to, na prvom mjestu, sačuvati.

Pad Plehana

Visok moral jedinica, piše u publikaciji, koje su probile koridor prije zacrtanog vremena, doveo je do želje da se nastavi oslobađanje okupiranih teritorija i oslobodi zarobljeno srpsko stanovništvo iz logora za koje se već čulo. Učesnik dijela operacije oficir Prve oklopne brigade Branko Suzić potvrdio je to sljedećim riječima.

– Već prethodnih dana, od 25. do 28. juna, Modriča je bila u potkovici, tj. u okruženju. Kod vodovodnog tornja je bio značajniji otpor, i na Dobor kuli. Uspješno smo tenkovima uništili sva ova utvrđenja neprijatelja. Ulica po ulica se morala rješavati. Takvim napredovanjem stvoreni su uslovi da od Tarevaca Sanska brigada napreduje svojim pravcem i takođe uđe u Modriču. Most je zarušen, snage koje su se povlačile rušile su mostove. Izbjegavali smo da gađamo prostor oko rafinerije, da bi se iskoristila za privredu. Sve srpske kuće su bile popaljene, jer se radilo o prostoru po kome su do tog dana harale hrvatske horde, koje su se odnosile tako prema srpskoj imovini. Već popodne, 28. juna, Modriča je oslobođena. Koridor je bio kao kozja staza. Pet, šest kilometara. Dok god se Odžak nije oslobodio, nismo bili sigurni, a i čekalo nas je još dosta posla, jer je trebalo praviti mostobrane preko Bosne, da bi se napredovalo – navedeno je u publikaciji Marka Aćića.

Stanje na ratištu je potom bilo sljedeće. Neprijateljske snage su se, piše, povlačile, ali nastojeći da održe jača utvrđenja kao što su Bijelo Brdo kod Dervente, sela Jakeš i Pećnik te Kaldrma.

Na derventskoj strani ratišta početkom jula mjeseca vođene su borbe oko rejona Modran i Plehan.

– Pad Plehana za ustaše i „Zelene beretke“ bio je pad simbola u koji su se zaklinjali i njihov moral je bio poljuljan do temelja. Osvajanjem Plehana osvojen je ubrzo i rejon Rabić, čime se VRS pozicionirala za napad na Derventu koja je oslobođena 4. jula i stvoreni uslovi za napredovanje prema Brodu i Odžaku – piše u publikaciji.

Prelazak Bosne

Druga faza „Koridora“ je počela u povoljnijim uslovima. Vojska je bila usmjerena na širenje koridora i oslobađanje okupirane Posavine, odnosno postavljanje mostobrana i prelazak Bosne. Odžak je oslobođen 13. i 14. jula.

– Oslobađanjem Odžaka sve jedinice na ovom dijelu fronta koncentrisale su svoja dejstava ka Brodu, koji je u ovom trenutku bio i najjače uporište HVO-a u preostalom dijelu neoslobođene Posavine. Snage su nastavljale dejstva u širem rejonu Brčkog, pokušavajući da proširuju oslobođeno područje grada, koji je položajem bio u središtu novoformiranog koridora prema Srbiji, ali je i širina u njegovom rejonu bila najuža. Kao rezultat napada na koridor došlo je 10. septembra do prekida. Prilikom presijecanja neprijateljske snage su u rejonu Bukvika počinile zločine nad civilima. Već 14. bio je otvoren saobraćaj na pravcu Lončari – Brčko – navedeno je.

Na brodskom dijelu ratišta jedinice su planski stezale obruč oko Broda, oslobađajući posljednja uporišta neprijatelja.

Pohod na Brod

Prvi značajniji pomak ka oslobođenju Broda, nakon Kostreša i Bijelog Brda, bilo je oslobođenje Gašnjače i sela Mali Lužani. S druge strane, doći će do drugog presijecanja koridora, ovaj put od strane snaga tzv. Armije BiH na brčanskom ratištu, ali je VRS isti ponovo uspostavila za saobraćaj.

U izvještajima o zadnjim danima operacije konstatuje se da su od 5. oktobra jedinice VRS zauzele Brod i izbile na rijeku Savu.

– Naše jedinice trijumfalno su ušle u Bos. Brod, zadajući odlučujući udarac ustaško-muslimanskoj koaliciji. Ne mogavši od bijesa ništa drugo da urade našim borcima, ustaše su danas u popodnevnim časovima iz art. oruđa upalile tri rezervoara u rafineriji Bos. Brod. U bojazni od daljeg napredovanja VRS, jedinice HV su porušile most na Savi u Brodu – zapisano je u publikaciji.

Oslobađanjem Broda 6. na 7.10. operacija „Koridor-92“ bila je završena, a sam cilj ostvaren je sa više od 40 dana zakašnjenja.

– Devetog oktobra došlo je do presijecanja koridora. I treći put u rejonu sela Gorice. Položaji su vraćeni – stoji u ovoj, jednoj od posljednjih u nizu knjiga o podvigu VRS o kojem je snimljen i film.

Sjećanje

Uspješnim izvođenjem operacije „Koridor-92“ uspostavljena je kompaktna teritorija Srpske Republike BiH i veza sa Srbijom. Oslobođeno je 760 km2 teritorije u bici bez kršenja pravila međunarodnog humanitarnog prava i bez ijedne mrlje s vojne tačke gledišta.

Na Dugoj Njivi kod Modriče, gdje su ispod jedne kruške kovani planovi kod osmatračnice, u nedjelju, 21. juna, će tradicionalno biti obilježena 34. godišnjica od te istorijske bitke za život u čijem lancu su i bitka za Cer, famozna kota 93, Obodni kanal, Dobor kula i mnoge, mnoge druge.

Etape operacije:

prva 24. jun – 05. jul

druga 6. jul – 20. jul

treća 21. jul – oktobar

Komandanti taktičkih grupa u prodoru koridora:

1 – Novica Simić

2 – Mile Novaković

3 – Slavko Lisica

4 – Radmilo Zeljaja

Oslobođeni:

– Derventa

– Modriča